Staw skokowo-goleniowy łączy kości między podudziem a stopą. Odpowiada za ruch i stabilność kończyny dolnej. Dzięki jego budowie możliwe jest precyzyjne unoszenie i opuszczanie stopy, a także skuteczne przenoszenie ciężaru ciała podczas chodu, biegu czy stania. Jak działa ten staw, co decyduje o jego wytrzymałości i jakie ćwiczenia pomagają go wzmocnić?
Położenie i funkcja stawu skokowo-goleniowego
Staw skokowo-goleniowy (łac. articulatio talocruralis), dawniej określany jako staw skokowy górny, łączy kości goleni (piszczelową i strzałkową) z kością skokową. Odpowiada za podstawowe ruchy stopy w płaszczyźnie strzałkowej – zginanie grzbietowe (unoszenie stopy) i zginanie podeszwowe (opuszczanie stopy). Przenosi ciężar całego ciała z podudzia na stopę, umożliwiając poruszanie się i utrzymanie równowagi. [1]
Budowa anatomiczna stawu skokowo goleniowego
Staw skokowo-goleniowy to staw jednoosiowy o budowie bloczkowej. Jego główkę stanowi bloczek kości skokowej, natomiast panewkę – dolna powierzchnia kości piszczelowej oraz końce dalsze kości strzałkowej i piszczelowej, tworzące odpowiednio kostkę boczną i przyśrodkową. Kostki obejmują bloczek z obu stron, ograniczając ruchy boczne i zwiększając stabilność stawu.
Torebka stawowa przyczepia się w okolicy granicy chrząstek stawowych. Jest cienka i luźna w części przedniej oraz tylnej – umożliwiając ruchomość – natomiast napięta po bokach. Wzmacniają ją więzadła po stronie przyśrodkowej i bocznej. [1]
Więzadła przyśrodkowe stawu skokowego górnego
Po stronie przyśrodkowej stawu skokowego górnego znajduje się silne więzadło trójgraniaste (ligamentum deltoideum), zbudowane z kilku pasm łączących kostkę przyśrodkową z kością łódkowatą, skokową i piętową. Wyróżnia się tu:
część piszczelowo-łódkową (pars tibionavicularis),
części piszczelowo-skokową przednią i tylną (pars tibiotalaris anterior et posterior),
część piszczelowo-piętową (pars tibiocalcanea).
Wszystkie tworzą zwartą, mocną strukturę, stabilizującą przyśrodkową część stawu. [1]
Więzadła boczne
Po stronie bocznej staw stabilizują sinen struktury włókniste. Są to więzadła:
skokowo-strzałkowe przednie i tylne (lig. talofibulare anterius et posterius),
piętowo-strzałkowe (lig. calcaneofibulare).
W przypadku urazów, takich jak nagłe skręcenie lub wklinowanie stopy, dochodzi częściej do złamania kości w miejscu przyczepu więzadła niż do jego zerwania. [1]
Mechanika stawu skokowo-goleniowego
Staw skokowo-goleniowy umożliwia ruchy zginania i prostowania stopy w płaszczyźnie strzałkowej. Ruch odbywa się wokół osi poprzecznej, biegnącej przez kostki. Bloczek kości skokowej – szerszy z przodu, węższy z tyłu – zwiększa ruchomość przy zgięciu grzbietowym i stabilizuje staw w pozycji wyprostowanej, klinując się między kostkami. [2]
Mięśnie odpowiedzialne za zginanie stopy są aż czterokrotnie silniejsze od prostowników. Pozwalają na skuteczne przeciwdziałanie sile grawitacji. W pozycji stojącej człowiek nie blokuje sztywno tego stawu – struktura pozostaje aktywna, dostosowując się do wahań środka ciężkości. Zginacze zapobiegają upadkowi do przodu, prostowniki – do tyłu.
Mięśnie goleni wpływają zarówno na staw skokowo-goleniowy, jak i na staw skokowy dolny (staw skokowo-piętowo-łódkowy). Ten drugi odpowiada za nawracanie (pronację) i odwracanie (supinację) stopy. Ruchy te są ściśle zintegrowane z innymi, takimi jak zginanie, prostowanie, odwodzenie i przywodzenie. Dzięki temu stopa zachowuje stabilność, elastyczność i precyzję w dostosowywaniu się do podłoża. [1]
Jakie ruchy zachodzą w stawie skokowym?
Ruchomość w stawie skokowym zwykle mieści się w zakresie od 50° do 90°. Obejmuje zarówno zgięcie grzbietowe, jak i podeszwowe. [3]
Zgięcie grzbietowe
Polega na przybliżeniu grzbietu stopy do przedniej części goleni. Występuje np. podczas chodzenia na piętach. W tej pozycji bloczek kości skokowej głębiej wsuwa się w panewkę stawu, zwiększając jego stabilność. Ruch ograniczają tylne włókna więzadła trójgraniastego. [3]
Zgięcie podeszwowe
To ruch przeciwny – palce stopy kierują się ku dołowi, a pięta unosi się. Występuje np. podczas wspięcia na palce lub fazy odbicia w biegu. Ruch ten jest zazwyczaj większy niż zgięcie grzbietowe. Ograniczają go przednie włókna więzadła trójgraniastego oraz więzadła skokowo-strzałkowe. [3]
Ćwiczenia wzmacniające staw skokowo-goleniowy
Sposobem na zmniejszenie ryzyka ponownego urazu stawu skokowo-goleniowego jest jego wzmacnianie poprzez regularny trening propriocepcji.Ten rodzaj ćwiczeńpoprawia równowagę i umożliwia precyzyjne kontrolowanie ruchów. [2] Warto również regularnie wykonywać ćwiczenia rotacyjne oraz stretching. Przykładowe ruchy to unoszenie i opuszczanie przodostopia, odwracanie i nawracanie stopy czy przysiady na jednej nodze. [4]
Pamiętaj, aby intensywność i poziom ćwiczeń dostosować do swoich możliwości, a w razie wątpliwości – skonsultować się z doświadczonym fizjoterapeutą.
Artykuł na zlecenie marki 4flex
Źródła
[1] Sokołowska-Pituchowa J., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 172-174, 651-652
[2] Mark E. Halstead, Skręcenie stawu skokowego oraz inne przypominające je urazy u dzieci, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/123385,skrecenie-stawu-skokowego-oraz-inne-przypominajace-je-urazy-u-dzieci [Dostęp online: 25.07.2025]
[3] Ankle joint, Anatomy and Radiology resources For practitioners, students and educators: https://www.imaios.com/en/e-anatomy/anatomical-structures/ankle-joint-1537029908#from=2 [Dostęp online: 25.07.2025]
[4] Zuzda, J. G., Latosiewicz, R., & Sillero Quintana, M. (2024). Innowacyjny program ćwiczeń rotacyjnych jako profilaktyka i leczenie dysfunkcji stawu biodrowego. Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej.
